1831: ΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
ΑΙΓΙΝΑΣ Η πρώτη κινητοποίηση σπουδαστών στην Ελλάδα
Την
«άκραν λύπην της ψυχής» του εξέφρασε ο Α. Μουστοξύδης, Έφορος του Κεντρικού
Σχολείου Αίγινας, ξεκινώντας τη μακροσκελή έκθεσή του προς τον
«Γραμματέα=υπουργό επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Παιδεύσεως» Ν.
Χρυσόγελο. Με αυτή ενημέρωνε την κυβέρνηση πως «πνεύμα αταξίας και απείθειας,
ταράττει τας ψυχάς των μαθητών του
Κεντρικού σχολείου» και περιέγραφε με κάθε λεπτομέρεια τα γεγονότα καθώς και
τον τρόπο που τα χειρίστηκε.
Από τον Καποδίστρια
ως σήμερα, κανονισμοίλειτουργίας, εμφάνισης
και συμπεριφοράς
(Ξεκίνησε ως
σχόλιο και κατέληξε άρθρο)
«Η εμφάνιση των μαθητών και μαθητριών στα
σχολεία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη μαθητική ιδιότητα των παιδιών και
πρέπει να στηρίζεται στην καλαισθησία. Μαθητές και μαθήτριες θα πρέπει να
παρουσιάζονται στο σχολείο χωρίς υπερβολές». Αυτά συμφώνησαν το υπουργείο
Παιδείας της Κύπρου και οι εκπρόσωποι των εκπαιδευτικών.
Ανάγκη να οικοδομηθεί αντιιμπεριαλιστικό
–αντιπολεμικό κίνημα
Ειρήνη – φιλία και
αλληλεγγύη με τους γειτονικούς λαούς.
«Η
περιοχή και τα ζητήματα που αφορούν τα Δυτικά Βαλκάνια αποτελούν υψηλή
προτεραιότητα για την αμερικανική κυβέρνηση» δήλωσε
πρόσφατα αμερικανός αξιωματούχος. Όταν
οι ιμπεριαλιστές ενδιαφέρονται για μια περιοχή, οι λαοί πρέπει να ανησυχούν.
Αυτό φανερώνουν τα καραβάνια των προσφύγων και η διάλυση χωρών, όπως η
Λιβύη, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, η
καταστροφή ολόκληρων περιοχών στη Συρία, η πολύπαθη Μ. Ανατολή αλλά και η μόνιμη αλλά «αφανής» εξόντωση λαών
της Αφρικής. Με τραγικά αποτελέσματα και το αίμα τους πλήρωσαν οι λαοί της πρώην
Γιουγκοσλαβίας το ενδιαφέρον πρώτα της Γερμανίας
και μετά των ΗΠΑ. Χιλιάδες νεκροί, πρόσφυγες και ο
διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας ήταν το αποτέλεσμα, προκειμένου το ΝΑΤΟ και
οι ΗΠΑ να βάλουν πόδι πολιτικά και στρατιωτικά στην περιοχή.
Στις
μέρες μας ο ανταγωνισμός των ΗΠΑ-ΝΑΤΟ -Ε.Ε
Ρωσία –Κίνας οξύνεται σε επίπεδο
παροξυσμού, οι πολεμικές μηχανές εκσυγχρονίζονται, εξαρτημένες χώρες
εκβιάζονται για πλήρη ευθυγράμμιση και στοίχιση στα φιλόπολεμα σχέδια τους,
υποδαυλίζονται υπαρκτές και κατασκευασμένες διαφορές, ενθαρρύνονται εθνικισμοί
και σωβινισμοί με μοναδικό στόχο την υπηρέτηση των συμφερόντων των
ιμπεριαλιστών.
Η ΕΠΟΝ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΜΑΣ για ανεξαρτησία, προκοπή, λευτεριά
Πέρυσι τον Οκτώβρη, ο Βασίλης Σύρμπας είχε επισκεφτεί το σχολείο στο οποίο διδάσκω, με αφορμή τη γιορτή για την 28η Οκτωβρίου και μίλησε στους μαθητές για τον αδελφό του, που εκτελέστηκε μαζί με άλλους 4 ΕΠΟΝίτες από τους ναζί και τους ντόπιους συνεργάτες τους, αλλά και για όλη την περίοδο της κατοχής.
Φεύγοντας, μου έκανε ένα πολύτιμο δώρο: Μερικά τεύχη της «Νέας Γενιάς» του 1945 και 1946, στα οποία διαφαίνεται όλη η δράση, αλλά και το μεγαλείο της μεγαλύτερης οργάνωσης νεολαίας που γνώρισε ποτέ η χώρα μας, η οποία γεννήθηκε μέσα από το ΕΑΜ και πλάι στον ΕΛΑΣ.
Μέσα από τις σελίδες του περιοδικού αυτού ξαναζωντανεύουν μερικοί από τους ηρωικούς νεκρούς του απελευθερωτικού αγώνα, όπως η Ηλέκτρα Αποστόλου, που «μαστίγωνε» τους Γερμανούς στην ίδια τους τη γλώσσα την ώρα που τη βασάνιζαν, ο Πάνος Κασιμάτης, που χάθηκε στο μπλόκο του Βύρωνα, η Κούλα Λίλη που τα έβαλε με το γερμανικό τανκ στην διαδήλωση του 1943, μαζί με τη φίλη της Παναγιώτα Σταθοπούλου και οι οποίες πέθαναν μαζί για να μην καταλάβουν οι Βούλγαροι την Μακεδονία, αλλά και τόσοι άλλοι…
Επίσης, βλέπουμε ζωντανή την πολιτική γραμμή της ΕΠΟΝ, τα αιτήματα για συμφιλίωση, ανασυγκρότηση, ομόνοια, ανεξαρτησία, μέσα από εισηγητικά κείμενα των συνεδρίων της, των συνδιασκέψεων και του καταστατικού της, το οποίο ήταν προσανατολισμένο σε μια ειρηνική ζωή.
Θα ήταν λάθος όμως, αν νομίσουμε ότι η δράση της ΕΠΟΝ και των χιλιάδων νέων που την πλαισίωναν, εξαντλείται μόνο στην πολιτική ή την αντιστασιακή της δράση.
Μέσα στις σελίδες της συναντούμε άρθρα διαφόρων ενδιαφερόντων, αλλά και των πολλών δράσεων των μελών της οργάνωσης.
Σταχυολογούμε ενδεικτικά, χωρίς σειρά αξιολόγησης, από τις δράσεις της ΕΠΟΝ πολλές εκδρομές και πεζοπορίες («Στο βουνό που αντηχούσε το περσινό καλοκαίρι τ’ αντάρτη το ντουφέκι, να σκαρφαλώσει φέτος το χαρούμενο ασκέρι της ειρήνης» γράφει ένα άρθρο του 1945), διαλέξεις, ποδοσφαιρικοί αγώνες, χοροί, γιορτές, δενδροφυτεύσεις, μορφωτικές λέσχες, στρώσιμο δρόμων, αλλά και τόσα άλλα. «Να σηκώσουμε τα συντρίμμια, να σκορπίσουμε χαρά στα νιάτα της Θράκης», γράφει μια ανταπόκριση από την περιοχή.
Και τα άρθρα όμως, πέρα από τα πολιτικά ζητήματα, καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα των προβλημάτων, αλλά και προβληματισμών της νεολαίας. Πάλι ενδεικτικά, αναφέρουμε άρθρα για επιστημονικά θέματα και ανακαλύψεις, για τον αθλητισμό και την ανάπτυξή του, τα χειμερινά σπορ, τα προβλήματα της τεχνικής εκπαίδευσης, τον προσανατολισμό που πρέπει να έχουν τα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, ακόμα και για τα προβλήματα της ελληνικής οικογένειας. Άρθρα, υπογεγραμμένα μερικές φορές από μέλη της ΕΠΟΝ, όπως ο Γρηγόρης Φαράκος, ο Σταύρος Κασιμάτης και ο Κώστας Φιλίνης.
Υπάρχουν ακόμα ανταποκρίσεις από το εξωτερικό, όχι μόνο από την Σοβιετική Ένωση, όπως ίσως θα νόμιζε κανείς, αλλά και από τη Γαλλία, τις ΗΠΑ, την Μ. Βρετανία και άλλες χώρες, ενώ σπουδαίο ρόλο παίζουν και οι λογοτεχνικές σελίδες. Εκτός από τις μεταφράσεις και τις βιβλιοπαρουσιάσεις, δίνεται χώρος και σε μέλη τις ΕΠΟΝ να παρουσιάσουν τις λογοτεχνικές τους ανησυχίες, γίνεται διαγωνισμός για τον ύμνο της ΕΠΟΝ, ενώ δημοσιεύεται κι ένα ποίημα με τίτλο «ΕΙΡΗΝΙΚΟ» της Σοφίας Μαυροειδή – Παπαδάκη. Κι άλλοι λογοτέχνες έχουν δημοσιεύσει έργα τους στο περιοδικό, αυτό όμως μελοποιήθηκε από έναν νεαρό ΕΠΟΝίτη, τον Μιχάλη Θεοδωράκη. Μου πήρε λίγα δευτερόλεπτα για να καταλάβω ότι πρόκειται για τον Μίκη…
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν οι σελίδες που είναι αφιερωμένες στα «αετόπουλα», τους μικρούς ΕΠΟΝίτες που δίνουν τον δικό τους τόνο. Σπαζοκεφαλιές, ανταποκρίσεις, διηγήματα και ποιήματα αναφέρονται σε αυτά και από αυτά. Καθώς έχει και τοπικό ενδιαφέρον, μεταφέρω το γράμμα που έστειλαν τον Ιούλιο του 1945 τα αετόπουλα του Ελληνόκαστρου Τρικάλων: «Αγαπητή μας Νέα Γενιά, είμαστε ταχτικοί αναγνώστες σου. Με πόση χαρά περιμένουμε να φτάσεις εδώ στο χωριό μας! Όλα τα αετόπουλα του Ελληνοκάστρου πάμε τώρα στο σχολείο. Πρέπει τώρα να μάθουμε πολλά γράμματα. Όλη μέρα τραγουδάμε.
Κάναμε, με την επίβλεψη του δασκάλου μας μια σχολική κοινότητα. Μάθετε πως έχουμε και το σχολικό δικαστήριό μας. Μάλιστα μην το πάρετε στ’ αστεία. Κάναμε κιόλας αρχή. Προχτές δικάσαμε δύο αετόπουλα να σκουπίσουν το σχολειό μας γιατί ήρθαν άπλυτοι στην τάξη. Μερικά αετόπουλα και αετοπούλες φροντίζουν για την τάξη και μέσα και έξω στο σχολειό μας. Τώρα με τις εκδρομές που πάμε έξω στον κάμπο, καθαρίζουμε τα πεύκα. Κι άλλα πράγματα κάνουμε. Μα όλα αυτά θα σας τα γράψουμε άλλη φορά. Γεια χαρά, τα αετόπουλα του Ελληνοκάστρου Τρικκάλων».
Όλη αυτή η ενεργητικότητα όμως, όσο περνά ο καιρός θα αρχίσει να σκιάζεται από καταγγελίες για δολοφονίες και βιαιοπραγίες ενάντια στις λέσχες και τα μέλη της ΕΠΟΝ από διάφορους τραμπούκους, από αναφορά για οργανωμένες επιθέσεις, συλλήψεις και εκφοβισμούς. Την ίδια στιγμή που η ΕΠΟΝ γιόρταζε τα τρίχρονά της και αναφέρει ότι έχει 450.000 μέλη, καταγγέλλονται ήδη 400 δολοφονίες και 6000 συλλήψεις. Σαν σύννεφο θα αρχίσει να καλύπτει την χώρα η λευκή τρομοκρατία, οργανωμένη από την ντόπια αστική τάξη και τους ξένους ιμπεριαλιστές, η οποία θα οδηγήσει σε χιλιάδες συλλήψεις και τελικά την απαγόρευση της λειτουργίας της ΕΠΟΝ. Άλλοι ΕΠΟΝίτες πήραν τον αντάρτικο δρόμο του ΔΣΕ, ενώ πολλοί επέλεξαν να ακολουθήσουν μια ζωή συμβατή με το καθεστώς που επικράτησε.
Ο εμφύλιος πόλεμος είχε ήδη αρχίσει.
Δεν είναι στόχος αυτού του μικρού σημειώματος να περιγράψει την ιστορία της ΕΠΟΝ, να επισημάνει τις επιτυχίες, τα λάθη, τις παραλείψεις και να συζητήσει την πολιτική της γραμμή. Έχουν ήδη γραφεί αρκετά και μένει να γραφούν πολλά ακόμα. Είναι όμως μεγάλη παράλειψη να μην αναφερθούμε κατά την 72η επέτειο της ίδρυσής του, στις 23-2-1943, σε αυτήν την οργάνωση που πάλεψε με τον ελληνικό λαό και για τον ελληνικό λαό, δεν υποτάχθηκε στους ξένους κατακτητές και ιμπεριαλιστές, αλλά και τους ντόπιους λακέδες του, δεν φοβήθηκε τις θυσίες που έπρεπε να υποστεί, δίνοντας χιλιάδες νεκρούς στον αγώνα για την λευτεριά, δεν διαπραγματεύτηκε και δεν συμβιβάστηκε, αλλά αντιμετώπισε θαρραλέα τους εχθρούς του ελληνικού λαού και έδωσε όραμα σε μια ολόκληρη γενιά.
Δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που ξεπήδησαν από τις γραμμές της (αναφέρουμε ενδεικτικά τους Μίκη Θεοδωράκη, Ιάνη Ξενάκη, Μάνο Χατζιδάκη, Άλκη Ζέη, Ζωρζ Σαρρή, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ), είναι οι σελίδες αγώνα που έγραψαν τα χιλιάδες μέλη της, ένοπλα ή μη, με το σύνθημα «πολεμάμε και τραγουδάμε-πολεμάμε και μαθαίνουμε!».
Στα Τρίκαλα υπάρχει το άγαλμα των 5 ΕΠΟΝιτών, ένα από τα ελάχιστα στην Ελλάδα, ειδικά για την ΕΠΟΝ, που μας θυμίζει ποιος πρέπει να είναι ο δικός μας δρόμος.
Κώστας Μιχαλάκης,
Φιλόλογος, μέλος της Αγωνιστικής Κίνησης Εκπαιδευτικών Τρικάλων,
μέλος του Δ.Σ. της ΕΛΜΕ Τρικάλων.
Στις 30/03/1952, εκτελούνται ο Νίκος Μπελογιάννης, ο Νίκος Καλούμενος, ο Δημήτρης Μπάτσης και ο Ηλίας Αργυριάδης
1952. Η ώρα είναι 3 μετά τα μεσάνυχτα, το ημερολόγιο γράφει 30 Μάρτη 1952. Στις φυλακές της Καλλιθέας επικρατεί νεκρική σιγή. Ακούγονται τα βαριά βήματα του δεσμοφύλακα. Φτάνει στο κελί του Νίκου Μπελογιάννη. Το ξεκλειδώνει, τον ξυπνάει. Δίπλα του στέκει, όπως ένα μακάβριο φάντασμα, ο βασιλικός επίτροπος συνταγματάρχης Αθανασούλης. Διαβάζει στον Μπελογιάννη την απόφαση να τον οδηγήσουν μαζί με τους συγκρατουμένους του Ν. Καλούμενο, Η. Αργυριάδη και Δ. Μπάτση στην εκτέλεση. Στις 3 και 20 η φάλαγγα βγήκε από τις πόρτες των φυλακών κατευθυνόμενη με δαιμονισμένη ταχύτητα προς το «συνήθη τόπο των εκτελέσεων», το Γουδή.
Το απόσπασμα παρατάσσεται με τα όπλα «επί σκοπόν». Είναι σκοτάδι ακόμα. Οι αρχιδήμιοι στρέφουν τους προβολείς των αυτοκινήτων στα πρόσωπα των μελλοθανάτων. Ώρα 4 και 12 λεπτά. Ακούγονται οι δολοφονικές ομοβροντίες. Το έγκλημα της κυβέρνησης Πλαστήρα ολοκληρώθηκε. Οι εφημερίδες θα γράψουν ότι ο Μπελογιάννης είχε ακούσει ήρεμος μ' ένα πικρό χαμόγελο την καταδίκη του σε θάνατο, αποχαιρέτησε τους συγκρατουμένους του στις φυλακές και μπρος στο εκτελεστικό απόσπασμα αρνήθηκε να του δέσουν τα μάτια. Ζητωκραύγασε για το ΚΚΕ και έπεσε από τις σφαίρες του αποσπάσματος. Ήταν 37 χρόνων.
«Η πληγή μας μεγαλώνει μέρα με τη μέρα, το ίδιο κι η πίστη μας./ Θα φέρουμε την κληρονομιά σου στους ώμους μας,/ ως την πόρτα του ήλιου, Μπελογιάννη. Καλημέρα αδέρφια μου./ Καλημέρα ήλιε / Καλημέρα κόσμε./ Ο Μπελογιάννης μας έμαθε άλλη μια φορά/ πώς να ζούμε και πώς να πεθαίνουμε.» Γ. Ρίτσος «Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο»
[Σημ. επιμ: Το ακόλουθο κείμενο αποτελεί ανακοίνωση στην ημερίδα του Ομίλου Μελέτης Ιστορίας και Κοινωνίας (ΟΜΙΚ), «(Αντι)μιλώντας στη σοβαρότητα. Μια απολύτως σοβαρή και ταχύρρυθμη αντι/ημερίδα», που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα την 1η Απριλίου 2014].
Η πρώτη κινηματογραφική προβολή στην Αθήνα έγινε στις 28 Νοεμβρίου του 1896 και οι προβολές διήρκεσαν μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου του 1897. Πέρασαν όμως δύο ολόκληρα χρόνια, μέχρι τον Μάρτιο του 1899, για να επαναληφθούν οι κινηματογραφικές προβολές, σε μόνιμη πλέον βάση. Η διάδοση του κινηματογράφου στην επαρχία έγινε σταδιακά και επιλεκτικά και εξαρτήθηκε κυρίως από τις συγκοινωνίες, για την ακρίβεια την εξάπλωση του σιδηροδρόμου, και από την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, αν και χρησιμοποιήθηκαν και φανοί ασετιλίνης με σοβαρές όμως εκπτώσεις στην ποιότητα προβολής. Ένα χρόνο μετά, δηλαδή την 1η Μαρτίου του 1900 ο κινηματογράφος έφτασε και στα Τρίκαλα, μία από τις μεγαλύτερες τότε πόλεις του μικρού ελληνικού βασιλείου. Παρακάτω θα παρουσιάσω την πρώτη αυτή κινηματογραφική προβολή, στην οποία καταγράφεται η πρώτη απόπειρα λογοκρισίας, σύμφωνα πάντα με τον αθηναϊκό τύπο της εποχής.
Παρενθετικά, να επισημάνω ότι η πρώτη τεκμηριωμένη ηθικολογική αντίδραση εναντίον του κινηματογράφου εμφανίζεται στον Πειραιά, στα τέλη Ιουνίου του 1899 όταν ένας εύζωνας θεωρεί ανήθικο το δημόσιο φιλί επί της οθόνης και αντιδρά μεγαλοφώνως. Το κοινό όμως του Πειραιά φαίνεται να το απολαμβάνει και μάλλον ενοχλείται από τον ένστολο υπερασπιστή της ηθικής (Εστία, 24/6/1899).
Η πρώτη, λοιπόν, προβολή στα Τρίκαλα έγινε την 1η Μαρτίου 1900 και την επομένη καταφθάνουν στις αθηναϊκές εφημερίδες τηλεγραφήματα για τη διακοπή της παράστασης από τον αστυνόμο της πόλης, με το αιτιολογικό ότι η εικόνα ήταν άσεμνη και σκανδαλώδης. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι ο αστυνόμος διέκοψε την προβολή όταν στην οθόνη εμφανίστηκαν λουόμενες στην παραλία. Πληροφοριακά, οι πρώτες προβολές, διάρκειας το πολύ 60 λεπτών, αποτελούνταν από επιμέρους θέματα που δεν ξεπερνούσαν τα δύο λεπτά όπου σημαντικό στοιχείο του θεάματος ήταν η ίδια η αναπαράσταση της κίνησης και λιγότερο η πλοκή του θέματος, γι’ αυτό και υπήρχαν αρκετές λήψεις π.χ. με θάλασσα για να προβληθεί η αναπαράσταση της κίνησης των κυμάτων. Τις επόμενες ημέρες δημοσιεύονται περισσότερες πληροφορίες για την υπόθεση, δηλαδή για τον διαπληκτισμό ανάμεσα στον αστυνόμο ανθυπολοχαγό, κατά άλλη εφημερίδα υπολοχαγό του πεζικού, Διαλέτη και το νομάρχη Παπαχελά, που ήταν παρών ανάμεσα στους θεατές μαζί με τον εισαγγελέα Αλμυριώτη. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται επίσης επιστολή του ίδιου του νομάρχη που παρουσιάζει τη δική του εκδοχή και η είδηση ότι μετά από αναφορά του νομάρχη στο υπουργείο Εσωτερικών ο αστυνόμος τιμωρήθηκε με δυσμενή μετάθεση. Τέλος, ότι η υπόθεση θα ξεκαθάριζε στις δικαστικές αίθουσες τις επόμενες μέρες.
Με βάση λοιπόν τα ρεπορτάζ των εφημερίδων καθώς και τα υπάρχοντα τεκμήρια για τις πρώτες κινηματογραφικές προβολές στην επαρχία, μπορούμε να προχωρήσουμε σε αφηγηματική αναπαράσταση των γεγονότων που συντάραξαν την τοπική κοινωνία των Τρικάλων την άνοιξη του 1900.
Οι αδελφοί Ψυχούλη, Βολιώτες επιχειρηματίες που είχαν μεταναστεύσει στην Κωνσταντινούπολη, αγόρασαν εκεί μια κινηματογραφική μηχανή προβολής και επέστρεψαν στην Ελλάδα εξασκώντας το νέο επάγγελμα του πλανόδιου κινηματογραφιστή. Στις προγραμματισμένες περιοδείες εντάσσουν και τα Τρίκαλα όπου φτάνουν στα τέλη Φεβρουαρίου. Απευθύνονται στον ιδιοκτήτη του καλύτερου και αξιοπρεπέστερου καφενείου της πόλης, και κλείνουν συμφωνία για παραστάσεις μερικών ημερών. Αρχίζουν να διαλαλούν στους δρόμους ότι επιτέλους ο κινηματογράφος έφτασε και στα Τρίκαλα και είναι πολύ πιθανόν να τοιχοκόλλησαν και προγράμματα και να διαφημίστηκαν στις τοπικές εφημερίδες. Το γεγονός έγινε αμέσως γνωστό σε ολόκληρη την πόλη, ιδιαίτερα ανάμεσα στα μορφωμένα και εύπορα αστικά στρώματα που γνώριζαν ήδη τον κινηματογράφο από τις αθηναϊκές εφημερίδες. Γνώριζαν, δηλαδή, ότι ακόμη και οι νεαροί πρίγκιπες, πριν μερικούς μήνες, μαζί με μέλη της καλής κοινωνίας των Αθηνών είχαν απολαύσει το νέο θέαμα και είχαν ενθουσιαστεί με την παρουσίαση στρατιωτικών παρελάσεων, τις οποίες είχαν χειροκροτήσει όρθιοι στην αίθουσα. Είναι πολύ πιθανό επίσης, ότι συμπολίτες τους είχαν παρακολουθήσει κινηματογραφικές παραστάσεις σε κάποιο ταξίδι τους στην Αθήνα και στην επιστροφή τους είχαν μεταφέρει τις εντυπώσεις τους. Οπότε, και η καλή κοινωνία των Τρικάλων δεν θα μπορούσε να λείψει από αυτό το σημαντικό γεγονός. Όλες λοιπόν οι σημαίνουσες προσωπικότητες της πόλης, νομάρχης, εισαγγελέας, γυμνασιάρχης, μεγαλέμποροι, δημόσιοι υπάλληλοι, μαζί με τις οικογένειές τους κανόνισαν να προμηθευτούν εισιτήρια για την πρώτη προβολή. Είναι σίγουρο ότι προετοιμάστηκαν και ντύθηκαν ανάλογα, όπως θα έκαναν για κάποια επίσημη εκδήλωση ή δεξίωση της καλής κοινωνίας των Τρικάλων.
Το βράδυ λοιπόν της 1ης Μαρτίου, κατά άλλη εφημερίδα στις 29 Φεβρουαρίου, συγκεντρώθηκαν στο καφενείο, όπως αναφέρει στην επιστολή του ο νομάρχης, «πολλαί [εκ] των εγκριτοτέρων οικογενειών και το κράτιστον μέρος της κοινωνίας των Τρικκάλων.» Αφού γέμισαν τον χώρο του καφενείου και περίμεναν εναγωνίως να απολαύσουν την πρώτη εντύπωση από το νέο θέαμα, είναι μάλλον σίγουρο ότι κανείς δεν θα πρόσεξε την απουσία των στρατιωτικών και αστυνομικών αρχών της πόλης από ένα τέτοιο γεγονός. Θα μπορούσαμε, βέβαια, να φανταστούμε έξω από το καφενείο και όλη την ξυπόλητη μαρίδα της γειτονιάς σκαρφαλωμένη στα παράθυρα να προσπαθεί να ξεκλέψει μια ματιά από το πρωτόγνωρο θέαμα. Σβήνει λοιπόν τις λάμπες ο καφετζής, ξεκινάει ο Ψυχούλης να γυρίζει τη μανιβέλα, πέφτουν οι πρώτες κινούμενες εικόνες στο λευκό σεντόνι στον απέναντι τοίχο και μαζί με τον ήχο της μηχανής ακούγεται η φωνή του κινηματογραφιστή να περιγράφει με στεντόρεια φωνή και ανάλογο στόμφο τα δρώμενα επί της σκηνής, ενώ ο βοηθός του ετοιμάζει και τον φωνόγραφο για να συγχρονίσει τις σκηνές χορού με ανάλογη μουσική.
Δεν περνάνε όμως λίγα λεπτά και ενώ οι θεατές έχουν απορροφηθεί από το θέαμα της κίνησης και τα τοπία χωρών που δεν έχουν ξαναδεί ποτέ στη ζωή τους, εισβάλει στο καφενείο ο αστυνόμος με τους χωροφύλακες, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο νομάρχης, «μετά σμήνους αστυφυλάκων» και με άγριες φωνές υποχρεώνει τον Ψυχούλη να διακόψει την προβολή. Έκπληκτοι, ο νομάρχης, ο εισαγγελέας και οι υπόλοιποι θεατές προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει. Ο διάλογος καταλήγει σε άγριο καυγά, και παρ’ ότι ο νομάρχης διατάσσει τον αστυνόμο να αποχωρήσει, αυτός αμετάπειστος βάζει τους χωροφύλακες και τους πετάνε όλους έξω. Η πρώτη κινηματογραφική παράσταση, που τόσο εναγωνίως περίμεναν οι Τρικαλινοί, διακόπηκε πριν καλά καλά ξεκινήσει.
Τα Τρίκαλα στις αρχές του 20ου αιώνα
Ο Νομάρχης μήνυσε τον αστυνόμο για άρνηση υπηρεσίας και εξύβριση, ενώ ισχυρίστηκε ότι ο αστυνόμος τον προσκάλεσε σε μονομαχία. Έτσι η υπόθεση κατέληξε στα δικαστήρια και εκδικάστηκε στις 11 Μαρτίου στο πλημμελειοδικείο «εν πολυπληθεστάτη συρροή», ενώ « η εκλεκτοτέρα κοινωνία παρήλασαν μάρτυρες». Σύμφωνα με τις ειδησεογραφικές πληροφορίες, πάντως, η δίκη αναβλήθηκε για την επομένη, για να εκδικαστεί από τακτικούς δικαστές, διήρκεσε τέσσερις ώρες, παρουσία μεγάλου πλήθους, και παρά την αρχική αθωωτική απόφαση για τον αστυνόμο, ο νομάρχης προχώρησε σε νέα μήνυση που εκδικάστηκε τελεσίδικα στις 19 Μαρτίου με την εκ νέου αθώωση του αστυνόμου. Οι εφημερίδες υποστήριξαν τον αστυνόμο, εξαίροντας «την ανδρικήν του στάσην» και το θάρρος του να αντικρούσει το νομάρχη, εφαρμόζοντας κατά τη γνώμη τους τον νόμο. Είναι εμφανές ότι για αντιπολιτευτικούς λόγους δεν πήραν το μέρος του πολιτικού εκπροσώπου, αλλά απεναντίας υποστήριξαν τον στρατιωτικό, και παρ’ ότι οι εφημερίδες προσπάθησαν να εμφανίσουν ολόκληρη την κοινωνία των Τρικάλων να υπερασπίζεται τον αστυνόμο, η ανάγνωση των λεπτομερειών μας αποκαλύπτει την προσπάθεια που έγινε για να υπάρξει συμβιβασμός.
Τι έγινε τελικά; Ο νομάρχης και οι μάρτυρές του, ένας δήμαρχος και ένας δάσκαλος, υποστήριξαν ότι ο νομάρχης είχε δώσει άδεια για την παράσταση και ο αστυνόμος χολώθηκε γιατί θεώρησε ότι η χορήγηση της άδειας ανήκε στη δική του δικαιοδοσία. Επίσης ο νομάρχης υποστήριξε ότι ο αστυνόμος είχε απαιτήσει από τον κινηματογραφιστή μειωμένο κατά το ήμισυ εισιτήριο για τους στρατιωτικούς. Επειδή όμως ο επιχειρηματίας το αρνήθηκε, για εκδικητικούς λόγους διέκοψε την προβολή «με συμπεριφορά βανδαλική». Από την πλευρά του, ο αστυνόμος αντέταξε ότι ο λόγος της διακοπής ήταν διότι ο κινηματογραφιστής αρνήθηκε να πληρώσει το φόρο θεαμάτων, γεγονός που επιβεβαίωσε και ο ταμίας της πόλης που κατέθεσε ως μάρτυρας υπεράσπισης. Στη συνέχεια, ο εισαγγελέας και ο γυμνασιάρχης, που ήταν παρόντες στο περιστατικό, προσπάθησαν να κρατήσουν συμβιβαστική στάση και να υποβαθμίσουν το γεγονός, τονίζοντας ότι και ο νομάρχης και ο αστυνόμος συμπεριφέρθηκαν αξιοπρεπέστατα στο καφενείο, παρά τη διαφωνία τους, και δεν έπεσε στην αντίληψή τους η πρόκληση για μονομαχία. Το ίδιο υποστήριξαν και άλλοι μάρτυρες που κλήθηκαν να καταθέσουν. Εκτός των άλλων, θα μπορούσε εύλογα να αναρωτηθεί κανείς, γιατί δεν υπάρχει καμία αναφορά για παρέμβαση στην υπόθεση του δημάρχου της πόλης των Τρικάλων. Σύμφωνα, όμως, με άλλα ρεπορτάζ των εφημερίδων, εκείνες τις μέρες ο δήμαρχος Τρικάλων είχε καταδικαστεί τελεσίδικα από το δικαστήριο της Λάρισας με καθαίρεση για αδικήματα διαφθοράς.
Κλείνοντας, πέρα από το μειδίαμα που προκαλεί η περίπτωση μονομαχίας για μια κινηματογραφική προβολή, ποια θα μπορούσαν να είναι τα επιστημονικά συμπεράσματα; Ως μία νέα τεχνολογική εφεύρεση, ο κινηματογράφος προξένησε το ενδιαφέρον πρώτα και κύρια των μεσαίων και ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Αυτά τα στρώματα θα παραμείνουν το βασικό κοινό του μέχρι τη σταδιακή μαζικοποίησή του. Το άλλο σημαντικό στοιχείο είναι ότι το νεωτερικό πνεύμα της βιομηχανικής εξέλιξης παρουσιάζει τον ίδιο τον κινηματογράφο ως θεαματικό τεχνούργημα που βρίσκεται στη μεταβατική διαδικασία μετατροπής του σε μέσο παραγωγής θεαμάτων και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Πάνω σ’ αυτό πατάει ο παμπόνηρος επιχειρηματίας Ψυχούλης που, για να αποφύγει τη φορολόγηση, δεν ζητάει άδεια θεαμάτων από την αστυνομία, όπως ήταν υποχρεωμένοι οι θεατρικοί θίασοι, οι καραγκιοζοπαίχτες ή οι μουσικοί, και απευθύνεται στην πολιτική διοίκηση με την πρόφαση της τεχνολογικής επίδειξης. Από την άλλη πλευρά, όμως, ξέρει πολύ καλά ότι το εμπόρευμά του είναι θέαμα και ως τέτοιο το προωθεί. Τελικά η τσιγκουνιά του αστυνόμου και ο αδηφάγος φορολογικός μηχανισμός επιβεβαιώνουν και κατοχυρώνουν, και στα Τρίκαλα, τον κινηματογράφο ως το νέο θέαμα στην αυγή του 20ου αιώνα.
ΠΗΓΕΣ
Αποδελτίωση εφημερίδων της Αθήνας και της Λάρισας κατά το χρονικό διάστημα Φεβρουάριος-Μάρτιος 1900: Ακρόπολις, Άστυ, Εμπρός, Εστία, Εφημερίς, Καιροί, Μικρά (Λάρισα), Πρωία, Σάλπιγξ(Λάρισα).
Ο Δεκέμβρης ανήκει σε όλο το λαό! Εκδήλωση-συζήτηση για τα 70 χρόνια απο το Δεκέμβρη του '44 και την ηρωική μάχη του λαού της Αθήνας και του Πειραιά.
Ο Δεκέμβρης του 1944 υπήρξε μια από τις πιο αιματοβαμένες συγκρούσεις του λαού μας με τον ιμπεριαλισμό.
Σύσσωμο το αστικό σύστημα, με μπροστάρη την αγγλική πολεμική μηχανή,
έκανε τα αδύνατα δυνατά για να κάμψει το αγωνιστικό φρόνημα του λαού μας
και την παλλαϊκότητα της Αντίστασης.
70 χρόνια μετά, έχει αξία να υπερασπιζόμαστε τις κομμουνιστικές ιδέες.
«6 Μάρτη 1910: Η εξέγερση των… τσιφλικάδων της Θεσσαλίας»
Παραπλανητικός, είναι η αλήθεια, ο τίτλος του άρθρου, για όποιον γνωρίζει έστω και λίγα πράγματα για την αγροτική εξέγερση του Κιλελέρ στις 6 του Μάρτη το 1910. Ο παραπλανητικός, όμως, αυτός τίτλος, δεν είναι τίποτε άλλο, από το συμπέρασμα που μπορεί να αποκομίσειο μαθητής της Γ λυκείου στο μάθημα της Ιστορίας κατεύθυνσης. Πριν, όμως, αναφερθώ στο συγκεκριμένο απόσπασμα, που ουσιαστικά παρουσιάζει ως εξεγερμένους του Κιλελέρ τους τσιφλικάδες της Θεσσαλίας και όχι τους αγρότες - κολίγους και προς αποφυγή παρεξηγήσεων και κατηγοριών, ότι «την τρίχα την κάνουμε τριχιά», να αναφέρω αρχικώς τα εξής δύο στοιχεία: Όπως ο αγρότης που σπέρνει το χωράφι του συστηματικά, με μέθοδο, προσέχοντας τις αποστάσεις, τα ποτίσματα, τη συγκομιδή κ.ο.κ., έτσι και οι λέξεις, οι προτάσεις, οι παράγραφοι, οι συλλογισμοί, το τελικό συμπέρασμα... δεν σπέρνονται, ούτε καρπίζουν τυχαία. Πόσω μάλλον σε ένα σχολικό βιβλίο. Δεύτερον, το σύνολο των όσων λέμε και κάνουμε, το αποτέλεσμα σε τελική ανάλυση, αποτιμάται κάθε φορά, και όχι η πρόθεση ή το τυχαίο λάθος! Σελίδα λοιπόν 43, του σχολικού βιβλίου «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας» Γ΄ τάξη Γενικού Λυκείου (Θεωρητική Κατεύθυνση): Το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα απόκτησε καινούργια «προβλήματα» με τη διεύρυνση του ελληνικού κράτους το 1881 (ενσωμάτωση Θεσσαλίας).Το σχολικό βιβλίο αναφέρει με τη σειρά τα παρακάτω (τα υποκείμενα, οι λέξεις - κλειδιά και οι λέξεις - συνοχής υπογραμμίστηκαν εσκεμμένα):
Σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο, τρία είναι τα εμπλεκόμενα «υποκείμενα» στο λεγόμενο αγροτικό ζήτημα: οι Έλληνες τσιφλικάδες, οι κολίγοι - αγρότες και η ελληνική κυβέρνηση. Στην πρώτη παράγραφο, γίνεται αναφορά στις ενέργειες των τσιφλικάδων, που ουσιαστικά πυροδοτούν εντάσεις (καμία αναφορά στη δολοφονία του σοσιαλιστή συνδικαλιστή Μαρίνου Αντύπα το 1907, που αποτέλεσε τη φλόγα που άναψε όλον τον κάμπο, μέχρι την εξέγερση του Κιλελέρ, το 1910) και την αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης με την ψήφιση νόμων το 1907! Ουσιαστικά δηλαδή το σχολικό βιβλίο αναφέρει δυο αντιμαχόμενες πλευρές: τους τσιφλικάδες και την ελληνική κυβέρνηση, η οποία φαίνεται, ότι υπερασπίζεται τους φτωχούς αγρότες! Ο συλλογισμός καταλήγει: «η δυσκολία εφαρμογής των νόμων της κυβέρνησης προκάλεσαν συγκρούσεις, με πιο σημαντική αυτή του Κιλελέρ (1910)»!
Και στην κυριότερη ,λοιπόν, σύγκρουση χρησιμοποιείται παθητική σύνταξη. Απουσιάζουν, δηλαδή, τα υποκείμενα της σύγκρουσης ή αλλιώς τα εμπλεκόμενα μέρη, με αποτέλεσμα να μπορεί να δημιουργηθεί το εξής μπέρδεμα στον μαθητή: αφού η κατά το σχολικό βιβλίο σύγκρουση απομονώνει τους τσιφλικάδες και την κυβέρνηση, οι τσιφλικάδες λογικά... έκαναν και την εξέγερση στο Κιλελέρ! Και οι αγρότες...; Το μπέρδεμα αυτό επιτείνεται ακόμα περισσότερο, με την απουσία κάποιας πηγής σχετικά με το τι συνέβη στο Κιλελέρ! Εναπόκειται, λοιπόν, στον καθηγητή να διευκρινίσει είτε προφορικά στην τάξη είτε με μια γραπτή πηγή ως άσκηση, τι συνέβη τελικά στο Κιλελέρ το 1910! Πώς απαντάμε λοιπόν στην εξής αντίφαση των όσων γράφει το σχολικό βιβλίο: Αφού η ελληνική κυβέρνηση, (υπηρεσιακή κυβέρνηση Στέφανου Δραγούμη ..του Στρατιωτικού Συνδέσμου)...ήταν «υπέρ των αγροτών»... πώς δικαιολογείται η επίθεση της κυβέρνησης στους αγρότες; Κιλελέρ, λοιπόν, 6 Μαρτίου 1910. Τρία χρόνια μετά την κατ’ εντολή των τσιφλικάδων δολοφονία του Μαρίνου Αντύπα στις 8 προς 9 Μάρτη 1907 οι αγρότες του Θεσσαλικού κάμπου οργανωμένοι... κατεβαίνουν... στους δρόμους: «Θέλουμε απαλλοτρίωση», «κάτω οι τσιφλικάδες», «θέλουμε τη Λευτεριά μας»… Η ελληνική κυβέρνηση με τον στρατό και την αστυνομία της επιτίθεται: νεκροί και τραυματίες αγρότες, πολλές συλλήψεις αγροτών....Οι μάσκες του «φιλοαγροτισμού» της κυβέρνησης.... είχαν πέσει... τα δικράνια είχαν σηκωθεί!
Σαν σήμερα πέθανε ο Γερμανός κομμουνιστής ποιητής Μπέρτολντ Μπρέχτ. Ο Μπρέχτ που όπως λέει ο ίδιος άλλαξε την ποιητική του πορεία με την ένταξη του στην ταξική πάλη και τους αγώνες του Γερμανικού λαού,άφησε παρακαταθήκη εκατοντάδες ποιήματα και θεατρικά έργα ,εμπνευσμένα από την πάλη του λαού.Ταυτόχρονα και ο ίδιος μέσα από την τέχνη του προτρέπει το λαό να δώσει απαντήσεις στα καίρια ερωτήματα της πάλης του μέσα από τους αγώνες του.Δεν δίστασε σε μια Γερμανία που κυριαρχούσε η φωνή του Ναζισμού,να υψώσει το ανάστημά του ενάντια του καταδικάζοντας τον και να προχωρήσει ακόμα πιο μπροστά αναδεικνύοντας μια επαναστατική προοπτική μέσα απο την μαρξιστική -λενινιστική άποψη που υποστήριζε.Με απλές,κατανοητές έννοιες,προσιτό λόγο,έγινε ο ποιητής που ενέπνευσε και συνεχίζει να εμπνέει. Ο φασισμός
Ο φασισμός δεν έρχεται απ’ το μέλλον
Καινούργιο τάχα κάτι να μας φέρει
Τι κρύβει μεσ’ τα δόντια του το ξέρω
Καθώς μου δίνει γελαστός το χέρι.
Οι ρίζες του το σύστημα αγκαλιάζουν
Και χάνονται βαθιά στα περασμένα
Οι μάσκες του με τον καιρό αλλάζουν
Μα όχι και το μίσος του για μένα.
Το φασισμός βαθιά κατάλαβέ τον
Δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον!
Ο φασισμός δεν έρχεται από μέρος
Που λούζεται στον ήλιο και στ’ αγέρι!
Το κουρασμένο βήμα του το ξέρω
Και την περίσσεια νιότη μας την ξέρει.
Δεν υπάρχουν σχόλια: